Cursus TED: voor iedereen

Caption: TEKSTVERWERKEN OP MSX2


Niet iedereen houdt zich enkel en alleen bezig met de 
hoogstandjes die er op grafisch en muzikaal gebied uit de MSX 
gehaald kunnen worden. Ook voor het `gewone' werk zoals 
administratie en tekstverwerking wordt de MSX veelvuldig 
ingezet. Tijdens n van de redactievergaderingen ontstond dan 
ook het idee om deze - zo nu en dat wat vergeten - groep 
toepassingen voor de schijnwerpers te plaatsen. En wat lag er 
meer voor de hand dan te beginnen met een cursus TED, als n 
der redacteuren aan de wieg van het programma heeft gestaan?


De ontwikkeling van TED is zo'n drie jaar geleden begonnen, uit 
behoefte aan een goede en vooral snelle programma-editor. Een 
programma-editor verschilt op een aantal belangrijke punten van 
een `echte' tekstverwerker. Een editor is regel-georinteerd, 
het samenstellen of indelen van alinea's is niet mogelijk. 
Verder is het belangrijk dat een editor `platte tekst' zonder 
opmaakcodes genereert, zodat de ***Cursief:compiler of 
***Cursief:assembler het programma zonder problemen kan inlezen. 
Bij veel tekstverwerkers zijn die opmaakcodes juist erg 
belangrijk, bijvoorbeeld om de kantlijninstellingen te 
veranderen of passages te cursiveren of onderstrepen. Het is 
natuurlijk ideaal wanneer deze effecten op een grafisch scherm 
zichtbaar gemaakt worden.


Ontstaan

In de eerste versies van TED - of `ED' zoals de eerste versie 
nog heette - waren zulke mogelijkheden nog helemaal niet aan de 
orde. Het basisidee was een editor te schrijven die de bestaande 
CP/M editors kon vervangen. Editors die geschreven zijn voor het 
CP/M besturingssysteem werken over het algemeen prima onder 
MSXDOS, maar de schermopbouw is meestal erg langzaam en het 
werkgeheugen voor tekstopslag is nooit meer dan zo'n 40 kB. 
Doordat TED rechtstreeks de video-processor aanspreekt en voor 
tekstopslag gebruik maakt van het video-geheugen en het geheugen 
in de memory-mapper, worden de mogelijkheden van de MSX2 veel 
beter benut. Logisch dus dat de programmeur al bij de eerste 
testversie overstapte op TED, om de TED-programmalistings mee te 
bewerken.

Gaandeweg werd het programma echter steeds completer, voor wat 
betreft de editor functies. Daarom werd getracht het programma 
aan de man te brengen, volgens het ***Cursief:shareware 
principe. Het mocht vrij verspreid worden, tevreden gebruikers 
werd verzocht zich te laten registreren en een bijdrage over te 
maken. TED werd veelvuldig uit ***Cursief:BBS'en geladen, de 
zaken leken dus goed te gaan. Maar blijkbaar werkt het shareware 
idee niet in MSX-land - of `TED' was gewoon een verschrikkelijk 
slecht programma -, want precies nul mensen lieten zich 
registreren.

Toch werd TED wel degelijk opgemerkt. Jos de Boer - de 
***Cursief:SysOp van BBS Jos-Tel - was begonnen met een 
inzamelingsactie ten bate van de stichting Vrienden Multiple 
Sclerose Research. Gezien het matige succes van het programma 
tot dan toe, was het besluit snel genomen om, na een verzoek, 
TED ter beschikking van de M.S. Actie te stellen. De versies 
volgden elkaar snel op, naar mate er meer belangstelling en 
reakties van de gebruikers binnen kwamen. In dit artikel wordt 
uitgegaan van de laatste versie, TED 2.6. TED 2.5 voldoet echter 
ook prima.


Opbouw

TED werkt op een snel tekstscherm, ideaal bij het bladeren door 
grote tekstbestanden of programma's. Door deze schermkeuze komt 
TED als tekstverwerker echter wat minder goed uit de verf dan 
als editor. De MSX2 video-processor is namelijk niet in staat om 
op het tekstscherm bijvoorbeeld ondersteepte of vette letters te 
tonen. Maar zoals gezegd, de snelheid maakt veel goed.
Het enige wat op dit tekstscherm wel mogelijk is, is het 
gelijktijdig gebruik van vier kleuren - in plaats van de 
gewoonlijke twee. TED benut deze mogelijkheid door de 
statusregels in een andere kleur te tonen dan de tekstregels. 
Figuur 1 toont een overzicht van schermindeling.

De bovenste schermregel is de statusregel, waarin de stand van 
de invoegmode getoond wordt, de huidige positie in de tekst, een 
lichtkrantje en een klok. Daaronder bevindt zich een overzicht 
van de functietoetsen, die een sleutelrol spelen in de bediening 
van TED. Uiterst rechts - naast de tekstregels - staat een 
verticale statusbalk. Hierin wordt onder andere - door middel 
van `kleiner-dan' tekentjes '<' - aangegeven waar zich het einde 
van een alinea bevindt. Een dubbele punt in de statusbalk geeft 
het einde van de tekst aan.
Helemaal onderaan het scherm worden de kantlijninstellingen 
getoond. De gekruiste lijntjes geven de positie van een 
tabulatiestop aan. Het wijzertje onder de lijn geeft de 
positie van de cursor aan.


Bediening

Bijna alle opties van TED kunnen worden uitgevoerd met behulp 
van de functietoetsen. Iedere functietoets geeft toegang tot een 
bepaald type functies:

- F1 = Scherm omhoog bladeren
- F2 = Instellingen
- F3 = Systeem
- F4 = Commando's
- F5 = Blokfuncties
- F6 = Scherm omlaag bladeren
- F7 = Hulpmenu

De bladerfuncties spreken voor zich, hiermee kan snel door de 
tekst worden gesprongen. Een druk op n van de functietoetsen 
tussen F2 en F5 heeft tot resultaat dat er een nieuwe 
commandoregel verschijnt, met daarin een hele reeks opties. De 
opties kunnen door middel van n lettertoets worden 
geselecteerd. Deze selectietoets wordt met een hoofdletter 
aangegeven, het is meestal de eerste letter van het commando. 
Figuur 2 toont de commandoregel van F4, alsmede het hulpmenu dat 
door middel van F7 in- en uitgeschakeld kan worden.

F2 en F3 omvatten ongeveer hetzelfde soort functies, er kunnen 
allerlei zaken - zoals kantlijnen, de printer en het scherm - 
mee ingesteld worden. Commando's zoals zoeken, vervangen, en het 
bewaren en laden van tekst zijn te vinden onder functietoets 4. 
De F5 toets tenslotte, dient voor functies zoals het verplaatsen 
en kopiren van tekstblokken.
Door op goed geluk wat toetsen uit te proberen, worden veel 
functies van TED vanzelf duidelijk, zonder dat daarvoor 
uitgebreid de handleiding bestudeerd hoeft te worden. Met behulp 
van `ESC' ofwel de escape-toets kan altijd vanuit een menuregel 
terug naar de tekst worden gesprongen.


Tekst invoeren

Na deze orintatie op het programma, kunnen we het beste maar 
gewoon beginnen met het invoeren van een kleine tekst. Bij 
intikken van de tekst hoeft er niet op de kantlijnen gelet te 
worden, woorden die niet meer op de regel passen worden 
automatisch naar begin van de volgende regel verplaatst. De 
returntoets wordt gebruikt om een nieuwe alinea te beginnen.
De alinea definitie die in TED gehanteerd wordt is eenvoudig. 
Een alinea eindigt bij de regel waarvan het laatste teken geen 
spatie is. Het is echter niet makkelijk om te zien of er wel of 
geen spatie achter een regel staat, het alinea-einde wordt 
daarom aangegeven door een '<'-teken in de statusbalk rechts op 
het scherm.

Nadat de gewenste tekst is ingevoerd, zal hij meestal nog `in 
het net' moet worden opgemaakt. De manier waarop de tekst wordt 
ingedeeld kan met de instellingen onder functietoets 2 worden 
gewijzigd. Volgens de standaard-instellingen worden de alinea's 
rechts uitgelijnd, door - waar nodig - extra spaties tussen de 
woorden in te voegen. Met behulp van de het commando F2/Alinea - 
eerst op F2 drukken en vervolgens op de `A' - kan deze 
instelling gewijzigd worden. In dit menu kan de optie 
`uitvullen' aan- en uitgeschakeld worden. In dit voorbeeld 
schakelen we de opties `uitvullen' en `afbreken' beide uit, zie 
figuur 3. Druk op de `ESC' toets om het alinea-menu te verlaten.

Met de commando's F2/Linkerkantlijn en F2/Rechterkantlijn kunnen 
bovendien de kantlijnen waartussen de tekst wordt ingedeeld 
gewijzigd worden. Er verschijnt een invoerregel, waarin de 
positie van de kantlijn opgegeven kan worden. Wanneer deze 
invoerregel gewist wordt - door op de HOME of BackSpace toets te 
drukken -, wordt de kantlijn op de huidige positie van de cursor 
ingesteld. De invoerregel wordt verlaten met een druk op return.


Tekst indelen

Naast de functietoetsen zijn er nog enkele andere belangrijke 
commandotoetsen. Een overzichtje van deze toetsen kan worden 
opgeroepen met behulp van functietoets F7, zie figuur 2.
Een belangrijke commandotoets is de HOME toets, waarmee alinea's 
volgens de zojuist gemaakte instellingen ingedeeld kunnen 
worden. De alinea wordt ingedeeld door de cursor ergens in de 
gewenste alinea te plaatsen en op HOME te drukken. Na het 
indelen wordt de cursor automatisch op het begin van de volgende 
alinea geplaatst, zodat de hele tekst kan worden ingedeeld door 
herhaaldelijk op HOME te drukken.

Soms is het lastig dat door de HOME functie de gehele alinea 
tussen de kantlijnen wordt gebracht. Dit is bijvoorbeeld het 
geval als er een opsomming moet worden gemaakt, met 
aandachtsstreepjes voor de linkerkantlijn. In zulke situaties 
kan de toetscombinatie CTRL+HOME gebruikt worden.
Eerst wordt de gewenste alinea ingevoerd, waarbij de 
linkerkantlijn op positie 1 moet staan. Zie het voorbeeld in 
figuur 4. Vervolgens wordt de cursor op de eerste regel van de 
alinea geplaatst, op de positie waarop de linkerkantlijn moet 
komen. Stel de linkerkantlijn in met behulp van F2/L. Een druk 
op CTRL+HOME zal de alinea vervolgens indelen, vanaf de 
cursorpositie tot aan het einde van de alinea. De nummering en 
het aandachtsstreepje blijven hierdoor netjes voor de kantlijn 
staan.


Tot slot

Nog lang niet alle opmaak commando's van TED zijn aan bod 
gekomen. Zo beschikt het programma over een semi-automatische 
afbreekfunctie, zodat de rechterkantlijn wat regelmatiger wordt.
Dit is vergelijkbaar met een half-automatische platenspeler, 
waarbij de naald wel handmatig op de plaat moet worden gezet, 
maar vanzelf terugkeert als de plaat is afgelopen. Bij TED moet 
de cursor met de pijltjestoetsen naar de positie gestuurd worden 
waarop het woord moet worden afgebroken. Een bevestiging middels 
de Return toets is vervolgens voldoende om het woord af te 
breken. De afbreekoptie kan aan en uit worden geschakeld in het 
Alinea menu van functietoets 2.
Tenslotte wijzen we er nog even op, dat de gemaakte instellingen 
in een apart bestand op disk worden gezet, bij het bewaren van 
de tekst middels het commando F4/B. Wanneer de tekst opnieuw 
ingeladen wordt, hoeven de instellingen dus niet opnieuw 
ingevoerd te worden.

In een volgende aflevering gaan we wat dieper in op de 
instellingsfuncties, zoals die van de printer.


*** Figuur 1: TED-FIG1.DMP. Onderschrift: Het werkscherm van 
TED.

*** Figuur 2: De opties onder functietoets 4 en hulpmenu dat 
door middel van F7 ingeschakeld kan worden.

*** Figuur 3: Alinea-instellingen door middel van F2/Alinea.

*** Figuur 4: Indelen van alinea's in een opsomming.


*** Kader ***

Jargon:

Compiler: Vertaalprogramma voor een `hogere' programmeertaal, 
dat een programatekst omzet in machinecode.
Assembler: Vertaalprogramma dat een programmatekst met 
machinetaalinstructies omzet in machinecode.
BBS: Bulletin Board System. Gegevensbank waarmee door middel van 
een computer met een modem getelefoneerd kan worden.
SysOp: System Operator. Beheerder van een BBS.

*** Einde kader ***


*** Kader (of: "Kort nieuws"? ***

Nieuwe TED versie

TED is een product van het M.S. BBS Jos-Tel, dat fondsen 
probeert te werven ten bate van de Stichting Vrienden Multiple 
Sclerose Research, Den Haag.

De nieuwe TED versie 2.6 biedt de mogelijkheid om zogenaamde 
`paginastops' of vaste paginagrenzen in de tekst te plaatsen. 
Deze grenzen wordt automatisch bijgewerkt wanneer er wijzigingen 
in de tekst worden aangebracht.
Het is eenvoudiger gemaakt om naar het volgende of het vorige 
woord in de tekst te springen. Hiertoe zijn toetscombinaties 
Shift/Links en Shift/Rechts aangepast. Speciale karakters zoals 
leestekens, liggende streepjes, punten en komma's worden nu als 
apart staande woorden gezien. De toetscombinaties Graph/Links en 
Graph/Rechts zijn toegevoegd. Hiermee kunnen kleine letters 
worden omgezet in hoofdletters en omgekeerd.
Tijdens het indelen van alinea's (door middel van de HOME toets) 
worden de tussenfases niet meer op het scherm getoond. Hierdoor 
ontstaat een rustiger beeld en wordt het indelen versneld. Een 
gelijksoortige verbetering is ingevoerd bij de blokfuncties. De 
voor verstokte TED gebruikers overbekende draai- en 
schokeffecten tijdens het manipuleren van tekstblokken zijn 
hiermee verleden tijd.
Tijdens het wissen van blokken wordt getoond hoeveel regels nog 
gewist moeten worden. Dit om het wachten op deze relatief trage 
functie wat te verzachten.
Indien TED wordt opgestart vanuit een Kanji schermmode - onder 
MSX-DOS2 of op een Japanse MSX computer - wordt automatisch 
omgeschakeld naar het MSX-standaard tekstscherm. Na het beindigen 
van TED wordt de Kanji mode weer ingeschakeld.


TED versie 2.6 kan besteld worden door  50,= over te maken 
naar:

MS BBS Jos-Tel
Boppelns 24
8721 GG Warns
Giro: 2827142, t.n.v. Jos de Boer.

Van dit bedrag wordt  40,= rechtstreeks overgemaakt op 
girorekening 6989 van de MS Stichting. Tien gulden wordt 
gereserveerd voor porto, verpakking en onkosten van het BBS.

Updates zijn te verkrijgen door de originele TED diskette (met 
sticker) en een geldig betaalmiddel - girocheque of postzegels - 
te sturen naar bovenstaand adres. Het vereiste bedrag kan ook op 
het gironummer van Jos-Tel overgemaakt worden.

De update-kosten van versie 2.4 en 2.5 bedragen  5,-; van 
versie 2.3  10 en van eerdere versies  15,-. Sluit een aan 
uzelf geadresseerde en met  1,50 gefrankeerde enveloppe bij.

Meer informatie en een vrij te verspreiden demo-versie zijn te 
verkrijgen bij de databank Jos-Tel. De demo mist de print- en 
bewaarfunctie.

Jos-Tel databank: 05149-1837
Tijden: ma-do 21.00 - 7.30
	vr-za 20.00 - 12.00
	   zo 20.00 - 7.30

*** Einde kader ***

*** Einde tekst ***
